برێشت و تیۆری شانۆی داستان

,
(١) لە دوای ستانیسلاڤسکییەوە هیچ کەسێک لە سەدەی ڕابردوودا، هێندەی بێرتۆڵد برێشت (١٨٩٨-١٩٥٦) هەژموونی بەسەر شانۆی ئەوروپییەوە نەبووە. هەندێک پێیان وایە، کاریگەرییەکانی برێشت لە ستانیسلاڤسکیش زیاتر و گەورەترە، چونکە ئەو تیۆریست، دەرهێنەر، شانۆ…

هاملێت لە دیدی تراجیدیای مرۆڤی ئه‌م سه‌رده‌مەوە

,
١ دەرهێنەری ئینگلیزی پیته‌ر بروک به‌م شێوه‌یه‌ پێناسه‌ی هاملێت ده‌کات: (ده‌کرێت تراجیدیای هاملێت هه‌میشه‌ و سه‌رله‌نوێ، وه‌ک جیهانێکی شاراوه‌ بدۆزرێته‌وه‌ و بژێنرێته‌وه‌. هه‌ر له‌م ده‌روازه‌یه‌شه‌وه‌ ئێمه‌ ده‌توانین له‌ هاملێت-دا به‌دوای ڕاست…

مەرگەساتی شالیر و تێڕوانینێکی گەردوونی بۆ دەسەڵات

دەروازەیەک ولیەم شەكسپیر ١٥٦٤-١٦١٦ بە شانۆنامەكانی دەروازەیەكی گەورە بەڕووی شانۆی جیهانیدا دەكاتەوە، شەكسپیر خاڵێكی گرنگی وەرچەرخان و گۆڕانكارییەكانە و شانۆ فۆرم و شێوازێكی تر لە خۆ دەگرێت، هەر لەبەر ئەوەیشە ساڵانە و لە هەموو جیهاندا و لەسەر هەمو…

تراجیدیا/کۆمیدیا

تێڕوانینێکی فەلسەفی دەکرێت شانۆ لە ساکارترین پێناسەکانیدا لە وشەی درامادا کۆبکەینەوە، درامایش "تراجیدیا، یاخود کۆمیدیا" ململانێیە، قەیرانە، کێشەیە، بەرگریکردنە. دەتوانین بڵێین، کە بە شێوەیەکی گشتی، ململانێ و کێشەکان، لە تراجیدیادا بە کارەسات ک…

پایه‌کانی کۆمه‌ڵگە، هێنریک ئیپسن و شانۆی ریالیزمی

هێنریک ئیپسن ١٨٢٨-١٩٠٦ یه‌کێکه له‌و نووسه‌رانه‌ی، که‌ زۆر به‌ ڕاستگۆیی و دیقه‌ته‌وه‌ سه‌رده‌مه‌که‌ی، وێنه‌یه‌کی زیندووی کۆمه‌ڵگەکه‌ی، هه‌ست و نه‌ستی مرۆڤ و ده‌وروبه‌ره‌که‌ی به‌رجه‌سته‌ ده‌کات و وه‌ک هونه‌رمه‌ندێکی نووسه‌ر توانیویه‌تی ڕه‌خنه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی، بۆچو…

شانۆنامه‌ی "سێ خوشک" و دوا قۆناغه‌کانی ڕه‌وتی شانۆی چێخه‌ف

,
١ دنیای شانۆنامه‌کانی چێخه‌ف زۆر تایبه‌ته‌، چه‌ندین درامای ناوه‌کی له‌ خۆ ده‌گرێت و به‌ شانۆی ئه‌تمۆسفێر ئاماژه‌ی بۆ ده‌کرێت، ئه‌م ئه‌تمۆسفێرە‌یش پشت به‌ وروژاندنی یاده‌وه‌رییه‌کان، هیواکانی ئاینده‌ و هه‌ڵوێسته‌ و باره‌ دوروونییه‌کان، به‌ تایبه…

دەرهێنانی شانۆیی لە شاری سلێیمانیدا

,
شانۆ لە کوردستان هونەرێکی هێندە دێرین نییە، هەرچەندە چەندان داب و نەریتمان هەن، کە هەناسەیەکی قووڵی درامی و توخمی دراماتیکی لەخۆ دەگرن و دەکرێن ببنە سەرچاوەیەکی گەلێک گرینگ و بەپێز بۆ سەرهەڵدان و دروست بوونی شانۆیەکی نەتەوایەتی و خولقاندنی بنەما د…

شانۆی پۆست مۆدێرنیزم

تێڕوانینێک لە هەوڵە مۆدێرنەکانی شانۆ دەستپێک تا ئێستا بەشێکی زۆری ئەو لێکۆڵینەوانەی لەسەر شانۆ کراون و ئەو گفتوگۆیانەی بە درێژایی مێژوو باسیان لە شانۆ کردووە، ڕەوتێکی ئەدەبی لەخۆ گرتووە. لێکۆڵینەوە و گفتوگۆ فەلسەفییەکان سەبارەت بە شانۆ، بۆ…

کتێبێک هەمیشە کاری تیا دەکرێتەوە

نیهاد جامی کاریگەری ئەنتوان ئارتۆ بەسەر نەخشەی شانۆی جیهانیەوە تا ئەمڕۆیش کاڵنەبۆتەوە، هێندەی کاریگەریەکە بەسەر زۆربەی گروپە ئەزموونکاریەکان ڕەنگی داوەتەوە، شانۆیەک کە ئارتۆ خوازیاری بوو، شانۆیەکی ئایندەخوازی بوو، گەڕانەوەی بەها بوو بۆ ڕۆحی شانۆ، ئازارێکی ڕۆحی بو…

ده‌سپێکی مێژووی ڕه‌خنه‌ی شانۆیی

ده‌روازه‌یه‌ک زمانی ڕه‌خنه‌ی شانۆیی تایبه‌تمه‌ندی خۆی هه‌یه‌، ئه‌م تایبه‌تمه‌ندییه‌ش له‌ خودی شێواز، ته‌کنیکی شانۆ و نهێنییه‌کانی گه‌مه‌ی شانۆییدا کۆده‌بێته‌وه‌، ئه‌مه‌یش وا له‌ ڕه‌خنه‌ی شانۆیی ده‌کات، که‌ زۆر جیاواز بێت له‌ شێوازه‌کانی تری ڕه‌خنه‌، هه‌ر بۆ ن…

داهێنان لە دووبارەبوونەوەدایە

چەمکی دووبارەبوونەوە لە شانۆدا لە هەموو هونەرێکی تر زیاتر رۆلێکی گرینگ و پێگەیەکی بەهێزی هەیە بۆ خوڵقاندن، بۆ دروستکردنی کارەکتەر، بۆ راگرتنی ریتم، بۆ ئاشنابوون بە یەکتری، بۆ پەروەردەکردنی وزە ناوەکییەکانمان، بۆ هەست   و نەستمان، بۆ تێگەیشتن…

ئەنتۆنان ئارتۆ و شانۆی توندوتیژ

هەرچەندە شانۆی توندوتیژی (ئەنتۆنان ئارتۆ) ١٨٩٦-١٩٤٨ و شانۆی داستانی برێشت دوو ڕێبازی جیاواز و دژ بە یەکن، بەڵام هیچ تیۆر و ڕێبازێکی تری شانۆیی هێندەی ئارتۆ و برێشت هەژموونییان بەسەر ڕەوتی شانۆ و تیۆری شانۆی جیهانییەوە نەبووە. ئیدیال و دیما و دید…

پیتەر هانکە و نۆبێلی ئەدەبی ساڵی ٢٠١٩

پیتەر هانکە، کە خەڵاتی نۆبێلی ئەدەبی بۆ سالێ ٢٠١٩، دوای قەیرانێکی قووڵی ئەکادیمییای سویدی وەردەگرێت، دەزانێت پەرچەکردارێکی بەهێزی نەرێنی بە دوای خۆیدا دەهێنێت، بۆیە خێرا دەڵێت: (ئەکادیمیای سویدی لە ستۆکهۆڵم دەنگی بە ئەدەب داوە، نەک سیاسەت.) …

من ژیانێکی رۆحیم لەبری مەی هەڵبژاردووە

,
دیدارێکی فراوان لەگەڵ یۆن فۆسە, دانا ڕەئووف لە سوێدییەوە کردوویەتی بە کوردی و پەراوێزی بۆ داناوە یۆن فۆسە ترسێکی گەورەی لە ئامادەبوون و ڕاوەستان لەبەر تیشکی رووناکی سەر شانۆکان هەیە و بە هەموو شێوەیەک خۆی لە هەموو جۆرە دیدارێکی ڕۆژنامەوانی دەدز…

په‌یڤێك بۆ ڕۆمانی "هێرشه‌که‌ی سه‌ر ته‌رواده‌"

,
داستانی (ئەلیازە)ی هۆمیرۆس یەکێکە لە سەرچاوە کلاسیکییە دێرین و گەورەکانی کولتوور و ئەدەب و شانۆی گرێکی، هاوکات بنەمایەکی گرینگی ستراکتوری هەموو ئەدەب و شانۆی ئەوروپییە. بەپێی سەرچاوەکانی مێژووی ئەدەب، ئەلیازە لە ساڵەکانی ٧٠٠ ب. ز دا نووسراوە، بەڵام لە چ…

کورسییەکان و سەرەتایەکی بەهێزی ئەبسوردیزم

شانۆی ئەپسێرد، یان پووچگەرا، لە پاریس لە لایەن دوو نووسەری بیانییه‌وه‌، کە هیچیان خەڵکی فەڕەنسا نەبوون و لەوێ نیشتە جێ بوون (بێکێت ئێرلەندی و یۆنێسکۆ لە ڕەچەڵەکدا خەڵکی ڕۆمانیا) دەردەکەوێت و هەرلەوێش گەشە دەکات. یۆنێسکۆ لە چەندان بۆنە و دید…