داهێنان لە دووبارەبوونەوەدایە

چەمکی دووبارەبوونەوە لە شانۆدا لە هەموو هونەرێکی تر زیاتر رۆلێکی گرینگ و پێگەیەکی بەهێزی هەیە بۆ خوڵقاندن، بۆ دروستکردنی کارەکتەر، بۆ راگرتنی ریتم، بۆ ئاشنابوون بە یەکتری، بۆ پەروەردەکردنی وزە ناوەکییەکانمان، بۆ هەست   و نەستمان، بۆ تێگەیشتن…

ئەنتۆنان ئارتۆ و شانۆی توندوتیژ

هەرچەندە شانۆی توندوتیژی (ئەنتۆنان ئارتۆ) ١٨٩٦-١٩٤٨ و شانۆی داستانی برێشت دوو ڕێبازی جیاواز و دژ بە یەکن، بەڵام هیچ تیۆر و ڕێبازێکی تری شانۆیی هێندەی ئارتۆ و برێشت هەژموونییان بەسەر ڕەوتی شانۆ و تیۆری شانۆی جیهانییەوە نەبووە. ئیدیال و دیما و دید…

پیتەر هانکە و نۆبێلی ئەدەبی ساڵی ٢٠١٩

پیتەر هانکە، کە خەڵاتی نۆبێلی ئەدەبی بۆ سالێ ٢٠١٩، دوای قەیرانێکی قووڵی ئەکادیمییای سویدی وەردەگرێت، دەزانێت پەرچەکردارێکی بەهێزی نەرێنی بە دوای خۆیدا دەهێنێت، بۆیە خێرا دەڵێت: (ئەکادیمیای سویدی لە ستۆکهۆڵم دەنگی بە ئەدەب داوە، نەک سیاسەت.) …

من ژیانێکی رۆحیم لەبری مەی هەڵبژاردووە

,
دیدارێکی فراوان لەگەڵ یۆن فۆسە, دانا ڕەئووف لە سوێدییەوە کردوویەتی بە کوردی و پەراوێزی بۆ داناوە یۆن فۆسە ترسێکی گەورەی لە ئامادەبوون و ڕاوەستان لەبەر تیشکی رووناکی سەر شانۆکان هەیە و بە هەموو شێوەیەک خۆی لە هەموو جۆرە دیدارێکی ڕۆژنامەوانی دەدز…

په‌یڤێك بۆ ڕۆمانی “هێرشه‌که‌ی سه‌ر ته‌رواده‌”

,
داستانی (ئەلیازە)ی هۆمیرۆس یەکێکە لە سەرچاوە کلاسیکییە دێرین و گەورەکانی کولتوور و ئەدەب و شانۆی گرێکی، هاوکات بنەمایەکی گرینگی ستراکتوری هەموو ئەدەب و شانۆی ئەوروپییە. بەپێی سەرچاوەکانی مێژووی ئەدەب، ئەلیازە لە ساڵەکانی ٧٠٠ ب. ز دا نووسراوە، بەڵام لە چ…

کورسییەکان و سەرەتایەکی بەهێزی ئەبسوردیزم

شانۆی ئەپسێرد، یان پووچگەرا، لە پاریس لە لایەن دوو نووسەری بیانییه‌وه‌، کە هیچیان خەڵکی فەڕەنسا نەبوون و لەوێ نیشتە جێ بوون (بێکێت ئێرلەندی و یۆنێسکۆ لە ڕەچەڵەکدا خەڵکی ڕۆمانیا) دەردەکەوێت و هەرلەوێش گەشە دەکات. یۆنێسکۆ لە چەندان بۆنە و دید…

ماڵی بووکەڵە ٢ و گەڕانەوەیەکی چاوه‌ڕواننه‌کراوی نورا

سه‌توپه‌نجا ساڵە دەنگی ئەو دەرگایەی، نورا لە شانۆنامەی (ماڵی بووکەڵە)دا، لە دوای خۆیەوە بە توندی دایخست، لە ڕارەوەکانی شانۆکانی دنیا و کۆمەڵگە نایەکسانەکاندا دەنگ دەداتەوە، هەروەها لەنێو ڕەوتی درامانووسه‌کانیشدا، کەم و زۆر داخستنی ئەو دەرگایە بۆ…

فیستیڤاڵی ئینگمار بێرگمان بۆ شانۆی نێونەتەوەیی

ئەم ساڵ یادی سەد ساڵەی لەدایکبوونی ریژیسۆر و نووسەری بەناوبانگی سوێدی (ئینگمار بێرگمان ١٩١٨-٢٠٠٧)ەو بەم بۆنەیەشەوە، شانۆی پادشایەتی چوارەم فیستیڤاڵی شانۆی نێونەتەوەیی ساز کرد. شانۆی پادشایەتی بە شەش نەمایش بەشدار بوو، هەوەها چەردەیەک لە نەمای…

دانا ڕەئووف و من و تۆ لەگەڵ بادا

,
ھەر کارێکی ئەدەبی لەھەر بوارێکدا بنووسرێت، سەر بەھەر ژۆنرێیەک بێت، نووسەر دەیەوێت مەسیجێک بگەنێتە خوێنەرەکانی، پێم وایە ئەمە فەلسەفەی نووسینە... گەر تێکستێ ھەڵگری فەلسەفەیەک نەبێت، کە بونیادی دەقەکەی لەسەر دامەزراوە، بێگومان ئەو دەقە خاوەنی ھیچ گوت…

شانۆ و هەمبەرەکەی

نووسەر و شانۆکاری فەرەنسی (ئەنتۆنان ئارتۆ) لە ساڵی ١٩٣٨دا چاپی یەکەمی کتێبی (شانۆ و هەمبەرەکەی) بڵاو دەکاتەوە. کتێبەکەیش، کە نووسەر لە چەند کاتێکی جیاوازدا نوسیوویەتی، تەقەلایەکە بۆ بەرەنگاربوونەوەی شانۆی باو و لە هەمان کاتدا ڕۆنانی شانۆیەکی ت…

شانۆنامه‌ی ”که‌سێک هه‌ر دێ” یۆن فۆسه‌ و شانۆی مۆدێرنی ئه‌وروپی

یۆن فۆسه‌ له‌ ساڵی ١٩٩٤ دا، له‌سه‌ر شانۆی نه‌ته‌وایه‌تی بێرگن، بۆ یه‌که‌مجار به‌ شانۆنامه‌ی وه‌ هه‌رگیز ئێمه‌ له‌یه‌کتر جیانابینه‌وه‌ ده‌رده‌که‌وێت، ئه‌م ده‌رکه‌وتنه‌ سه‌ره‌تای ستایلێکی تازه‌ و مۆرکێکی تایبه‌ت له‌ شانۆی نه‌رویژی، دواتریش له‌ تێکڕای شانۆی ئه‌‌وروپی و…

ئینگمار بێرگمان لە پرۆسەی نووسینێکی گەمەئامێزەوە بۆ فیلم

نووسەر و ریژیسۆری سوێدی ئینگمار بێرگمان ١٩١٨-٢٠٠٧ هەمیشە دیدێکی گەمەئامێز و داهێنەرانەی بۆ پرۆسەی نووسین هەبووە و نووسینەکانی چەندان مەودای گرینگ و دەوڵەمەند لەخۆ دەگرن؛ بێرگمان تەنها نووسەری سیناریۆی فیلمەکانی خۆی نەبووە، بەڵکوو دەقی شانۆیی، ڕۆ…

کۆڕاڵی مەرگ لە مۆسیقای زستاندا

شانۆنامەنووسی سوێدی (لاش نۆرێن) تەمەنی حەفتا ساڵی تێپەڕاندوە و هەست دەکات بەرەو دوا وێستگەکانی ژیان دەڕوات و لە یاداشت و دیدارەکانیشیدا ئاماژەی بۆ ئەوە کردوە، کە بەرەو مەرگ دەڕوات. ئەم هەستەی خۆی لە دەقێکی تازەیدا ده‌ربڕیوه‌ و هەوڵی داوە، لە دوورەو…

لە ئۆیدیپوس-ەوە بۆ ئەنتیگۆنە, دیدێکی مۆدێرن بۆ درامای گرێکی

شانۆی گرێکی لەگەڵ پرۆسەی دیموکراسی یۆنان، بەر لە دوو هەزار و پێنج سەد ساڵ گەشە دەکات و دەشبێتە ئامڕازێکی گرینگی ئەو پرۆسەیە. شانۆ بوارە کردەییەکەی سیستێمە دیموکراسییەکەی یۆنان بوو، لە ڕێگای شانۆوە ئەو گفتوگۆیانە دەکران و بەرجەستە دەکران، کە لە دا…

دوا شریتی کراپ, بێکێت و ڕۆژمێرێکی تۆمار کراو

  سامۆێل بێکێت گەردوونێکی تایبەتمەندە بەخۆی و دەقە شانۆییەکانی ژانرێکی تایبەتی بێکێت-ە، کە لە مێژووی شانۆدا، ناوازەیە و لە دەقی هیچ نووسەرێکی تر ناچێت؛ ئەوەی ئەو نووسیویەتی، چ لە ڕووی فۆرم و چ لە ڕووی ناوەڕۆکەوە، دابڕانێکی سەرتاسەری …

باوک, لە پرۆسەیەکی هەڵوەشاندنەوەی دەق دا

ئاوگوست ستریندبێرگ ١٨٤٩-١٩١٢ شانۆنامە ناتورالیزمییەکەی (باوک) لە ساڵی ١٨٨٧ دا نووسیوە و یەکێکە لەو دەقانەی تا ئێستایش بە بەردەوامی لەسەر شانۆکانی دونیا نەمایش دەکرێت. فەیلەسوفی ئەڵمانی فریدریش نیتشە، بە خوێندنەوەی ئەم دەقە سەرسام دەبێت و نامە بۆ ستری…