دوا شریتی کراپ, بێکێت و ڕۆژمێرێکی تۆمار کراو

  سامۆێل بێکێت گەردوونێکی تایبەتمەندە بەخۆی و دەقە شانۆییەکانی ژانرێکی تایبەتی بێکێت-ە، کە لە مێژووی شانۆدا، ناوازەیە و لە دەقی هیچ نووسەرێکی تر ناچێت؛ ئەوەی ئەو نووسیویەتی، چ لە ڕووی فۆرم و چ لە ڕووی ناوەڕۆکەوە، دابڕانێکی سەرتاسەری و سەراپاگیرە…

باوک, لە پرۆسەیەکی هەڵوەشاندنەوەی دەق دا

ئاوگوست ستریندبێرگ ١٨٤٩-١٩١٢ شانۆنامە ناتورالیزمییەکەی (باوک) لە ساڵی ١٨٨٧ دا نووسیوە و یەکێکە لەو دەقانەی تا ئێستایش بە بەردەوامی لەسەر شانۆکانی دونیا نەمایش دەکرێت. فەیلەسوفی ئەڵمانی فریدریش نیتشە، بە خوێندنەوەی ئەم دەقە سەرسام دەبێت و نامە بۆ ستریندبێرگ دەنووسێت و…

تێڕوانینێکی کورت سەبارەت بە مێتۆدی چێخه‌ف له‌ نووسیندا

هونەری ڕۆمان، لە ئەدەبی ڕووسیدا ڕۆڵێکی گرینگ و بەهایەکی گەورەی، نەک تەنها بۆ ئەدەبی ڕووسی، بەڵکوو بۆ تێکڕای ئەدەبی جیهانی هەبووە. ئەم هونەرە، بە تایبەتی ڕۆمانی ڕیالیزم، که‌ هەر لە نیوەی ساڵەکانی ١٨٠٠ەکانەوە بۆ رووسەکان لە پرسە هەنووکەیی و مەسەلە…

واقیع لە ژیانەوە بۆ ئەدەب، تێڕوانینێکی نوێ لە ژیان و ئەدەبی کافکا

لەم ماوەیەدا، ڕۆژنامە و گۆڤارە کولتوورییەکانی سوێد ڕانانی کتێبێکیان، کە بە سێ بەرگ لە ئەڵمانیا و بە زمانی ئەڵمانی لەسەر ژیان و بێوگرافیای فرانس کافکا ١٨٨٣ – ١٩٢٤ دەرچووە، بە تێر و تەسەلی کردووە. لەم کتێبەدا، جیا لە هەموو ئەو…

چێخەف و ٣٣ جار بوورانەوەکەی مایرهۆڵد

ئامادەکردن و وەرگێڕانی لە سوێدییەوە: دانا ڕەئووف هەر لەسەرەتاوە بە چ شێوەیەک دەتوانین، ئاماژە بۆ ئەوە بکەین، کە شانۆنامە ڤۆدڤێل١ و یه‌کپه‌رده‌ییه‌کانی چێخەف هه‌نگاوێکن به‌ره‌و درامایاکی نوێ؟ ئەم دەقانە لە سەرەتادا زۆر بە ئاسانی، وەک نەمایشێکی سەرکەوتووی (شانۆی گاڵتەئامێز) ناوزەد…

باخی گێلاس و رەوشی سیاسی ئەمڕۆی مۆسکۆ

باخی گێلاس، کە دوا دەقی چێخەف-ە و لە ساڵی ١٩٠٣ دا نووسیویەتی، هەمیشە بۆ ڕووسیا و بۆ جیهانیش شتگەلی نوێیان تێدایە و دەکرێت لە هەموو سەردەمێکدا نەمایش بکرێت و زۆر شتی تازەیش بەو ڕۆژەی نەمایشەکەی تیا پێشکەش دەکرێت، بڵێت. سانسور…

ژیانی وەستاو, گەڕانەوەیەکی تری لاش نۆرێن بۆ ژیان و مەرگ

  شانۆنامەنووسی سوێدی (لاش نۆرێن) دەقێکی تازەی خۆی (ژیانی وەستاو) لە شانۆی پادشایەتی پێشکەش دەکات. ئەم دەقە نوێیەی، کە هەر لە ریژی خۆیەتی، زیاتر سیناریۆیەکی درێژە و بە چەشنی نۆتەی مۆسیقا، گوزارشت لە ژیان و مەرگ لە ژیانی ڕۆژانە و…

دانا ره‌ئووف: له‌گه‌ڵ باربا له‌ شانۆ زیاتر ناکرێت باسی هیچیتر بکه‌یت

دیداری‌: شۆڕش محه‌مه‌د حسێن شانۆكاری‌ كورد (دانا ره‌ئووف) یه‌كێكه‌ له‌و شانۆكاره‌ جدییانه‌ی‌، كه‌ له‌نێو ره‌وتی‌ هونه‌ری‌ شانۆی‌ كوردیدا خاوه‌ن پێگه‌ و ئاماده‌بوونێكی‌ هه‌میشه‌یی‌ هه‌یه‌، ئه‌م شانۆكاره‌ تاكه‌ شانۆكارێكی‌ كورده، كه ‌توانیویه‌تی‌ له ‌شانۆیه‌كی‌ گرنگیی‌ وه‌ك (شانۆی‌ پادشایه‌تیی‌) له ‌سوید، له‌گه‌ڵ…

مرۆڤە نیگەرانەکان

ئینگمار بێرگمان ١٩١٨-٢٠٠٧ داهێنەرێکی بێ وێنە بووە، فیلمەکانی، بەرهەمە شانۆییەکانی و هەروەها وەک نووسەرێکیش، کولتوورێکی دەوڵەمەندی لە دوای خۆی بۆ دونیا بەجێ هێشتوە؛ هەر خۆی سیناریۆی فیلمه‌کانی دەنووسی و هەژموونێکی گەورەی بەسەر سینەمای جیهانی و ریژیسۆرە گەورەکانەوە هەبووە. گەورە ریژیسۆرێکی…

ئەنتوان چیخەف لە پلاتۆنۆفەوە بۆ باخی ‌گێلاس, کتێبێک هاوشانی کتێبەکەی ژان کۆت (شکسپیر هاوچەخمانە)

نووسینی: سەدیق عەزیز ئەم کتێبەی کاک دانا، لە کتێبەکەی ژان کۆت، ئەگەر زیاتر نەبێت بە دڵناییەوە کەمترنیە. کورتە دیالۆگێکی نێوان من و کاک دانا لە (چاتێکدا) دانا: جا حەزەکەم شتێکی تریشت پێی بڵێم: دوای سالێک و دە مانگ لە کارێکی…

ئه‌نتوان چێخه‌ف له‌ پلاتۆنۆڤ-ه‌وه بۆ باخی گێلاس

ئەو ئەزموونە دەوڵەمەندەی چێخەف، وەک سیستێمێکی تەواو وایە، یەکەیەکی هونەری چڕ و سەراپاگیرە، لەم ئەزموونەدا شانۆ چیرۆکەکانی تەواو دەکات و چیرۆکەکانیشی مەودا هزری و هونەری و کۆمەڵایەتییەکانی نێو شانۆنامەکانی قووڵ و هەمەلایەن دەکەن. لەگەڵ ئەوەیشدا دەتوانیین بڵێن، کە چێخەفی شانۆنامەنووس…

دراماتۆرگ

  لەم سی چل ساڵەی دوایدا، پیشەی دراماتۆرگ لە شانۆکانی ئەوروپادا دەبێتە توخمێکی گرینگ و ڕۆژ بە بەرۆژیش پێگەی دراماتۆرگ پتەوتر دەبێت و تەنانەت  ئێستا لە پەیمانگا و زانکۆکانی جیهاندا، وەک بەشێکی تایبەتمەند و سەربەخۆ دەخوێندرێت. دەستەواژە و چەمک و…

نامەی بەرهەم ئەنوەر

سڵاو کاک دانا ئەمەوێت بڵێم ماندووبوونت جێی خۆی گرت و بەرهەمەکەت گەیشت. سوپاس کە بەو چڕی و پوختییە ژیان و کار و نماییشنامە گرنگەکانی چیخۆفت خستە بەردەستمان. دڵسۆزی و خزمەتەکەت شایانی ستایشە. کتێبەکەت شایانی بوونە سەرچاوەی مەنهەج و لێکۆڵینەوەیە. هەستێکی…

رازگربە و دڵخۆشبە, گەشتێک بە دونیابینی و شیعری یەیتس-دا

شاعیری و شانۆنامەنووسی ئێرلەندی (ولیەم باتڵەر یەیتس) ١٨٦٥ – ١٩٣٩ یەکێکە لە گرینگترین شاعیرەکانی سەدەی ڕابردوو، خۆی شیعر بووە و لە شیعردا ژیاوە و زۆربەی ڕەخنەگرەکان ئاماژەی ئەوەیان کردووە، کە یەیتس ئەدەبی سەرلەنوێ لە دایک بووی ئیرلەندایە. یەیتس لە ساڵی…

دیداری شاخەوان سدیق بۆ گۆڤاری باران

ساڵانى ڕابردوو کۆمەڵێک نمایشکران، کە زیاتر نمایشى شانۆیى کلاسیکى بوون و دەقەکانیان زیاتر دەقى وەرگێڕاو بوون،  ئەم کارانە لە سەرەتادا بینەرێکى زۆریان هەبوو، بەڵام وردەوردە ئەم بینەرە نەما تا ئەوکاتەى کۆڕى شانۆى با دەقى خۆماڵیان دروست کرد، دەقێک کە پێشتر…

دادگاییکردن, کۆڕاڵێک لە ١١ گۆرانیدا

دوای جه‌نگی جیهانیی دووه‌م و ئاشکرابوونی زیاتری تاوانەکانی هیتلەر و هۆلۆکۆستی جولەکەکان، گفتوگۆیەکی زۆر لە نێوەندە سیاسی و کولتورییەکانی ئەوروپا بە گشتی و ئەڵمانیا بە تایبەتی و پێویستی دادگایکردنی تاوانبارەکان دێتە ئاراوە. شانۆنامەنووسی سوێدی/ئەڵمانی (پیتەر ڤایس) ١٩١٦ – ١٩٨٢ بۆ…

شکۆی ناشتن, ڕۆمانێکی سیاسی یان ریتواڵێک بۆ خۆشەویستی

ژان ژینییە ١٩١٠- ١٩٨٦، کە لای ئێمە تەنها وەک شانۆنامەنووسێک ناسراوە، چەندان ڕۆمانیشی نووسیوە، کە بە بەردەوامی لە وەرگێڕانی تازەدا بڵاو دەکرێنەوە، لەوانە (دز و خۆشەویستی) و (یاداشتەکانی دزێک). لە وڵاتی سوێد، ژینییە جگە لە شانۆنامەنووس، گوتار و ڕۆمانەکانیشی کراون…

لاش نۆرێن, هەرەسهێنانی خێزان و بنەما کۆمەڵایەتییەکان

دوا کتێبم، لاش نۆرێن لەم ڕۆژانەدا دوا بەرهەمم (لاش نۆرێن و هەرەسهێنانی خێزان و بنەما کۆمەڵایەتییەکان) لە دەزگای سەردەم چاپ و بڵاو کرایەوە. چیم تا ئێستا لەسەر لاش نۆرێن نووسیوە و وەرگێڕاوە، لەم کتێبەمدا کۆکراونەتەوە. وەک ئاشکرایە بەشێک لە دەقە…

گرێی مێدیا و دیدێکی مۆدێرن

شانۆنامەنووسی گرێکی (یوربیدس) شانۆنامەی (مێدیا)ی بەر لە دووهەزار و چوارسەت و چل و حەوت ساڵ لەمەوبەر نووسیوە، بۆ یەکەمجاریش لە ئەسینا، لە ساڵی ٤٣١ب. ز نەمایش کراوە، لەگەڵ ئەوەیشدا بەردەوام لەناوماندا دەژی، ئازارەکانی و ئەو کردار و تاوانەی کاره‌کته‌ری مێدیا…

مارا – ساد و پیتەر ڤایس و شانۆیەكی بەرهەڵستكار

پیتەر ڤایس هونەرمەند و نووسەرێكی فرە بەرهەم بووە و لە زوربەی بوارە هونەری و ئەدەبییەكاندا پرۆژە و بەرهەمی دانسقە و باڵای هەیە. لەوانەیە ئەمەیش بگەڕێتەوە بۆ ئەو فرە زمان و فرە كولتوورەی، كە هەر لە منداڵییەوە لەگەڵیا گەورە بووە. وێنەكێشان،…

لە شەمشەمەکوێرەکەی گوندەوە بۆ شانۆی گاڵتەگێڕ

 بە بۆنەی کۆچی دوایی داریۆ فۆ-وە داریۆ فۆ یەکەم شانۆکار و تەنها شانۆکاریشە، کە پاداشتی نۆبڵی ئەدەبی وەرگرتووە؛ ئەکادیمیای سوێدی سەبارەت بەم پاداشتەیش دەڵێت: (داریۆ فۆ وەکوو گاڵتەگێڕەکانی سەدەکانی ناوەڕاست، سەرکۆنەی دەسەڵات دەکات و بەها دەگەڕێنێتەوە بۆ ئەو شتانەی، کە…